ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ ඓතිහාසික යුගය

 

අතීතය දෙස බලන විට පෙනී යන්නේ අවුරුදු 96ක් වයසැති ලක් සිනමා පුරාණය චලන චිත්‍රයක් මෙන් විචිත්‍ර බවයි. සිංහල සිනමාවේ ආරම්භය සේ සැලකෙනුයේ 1947 ජනවාරි 21 වන දා වුවත් ලාංකීය සිනමා කර්මාන්තයේ ආරම්භය හා ව්‍යාප්තිය ඊට වඩා බෙහෙවින් පැරණිය. සිනමාව නම් මාධ්‍ය බිහි වූයේද ව්‍යාප්ත වූයේද ව්‍යාපාරික පදනමක් මත විනා කලාවක ස්වරූපයෙන් නොවේ බොහෝවිට එහි පැවැත්ම ඇත්තේද එම ස්වරූපයෙන්මය. ලෝකයේ ප්‍රථම චිත්‍රපටය තිරගත වීමත්, මෙරට ප්‍රථම චිත්‍රපටය තිරගත වීමත් අතර කාලය පස් වසරකට වඩා ගත නොවේ. සිනමාව ලෝක ව්‍යාප්ත වීම කෙතරම් ශීඝ්‍රයෙන් සිදුවිණි ද යන්න එකල පැවති තත්ත්වය සලකා බැලීමේදී පැහැදිලි වේ. 

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථමයෙන්ම නිහඬ චිත්‍රපට පෙන්වන ලද්දේ සර් වෙස්ට් රිච්වේ ලංකාණ්ඩුකාරතුමාගේ කාලය වූ 1901 දී බව පෙනී යයි. ඒ අවධිය තුළ මෙරට චිත්‍රපට ගෙන්වා ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ ගෞරවය හිමි වන්නේ A.W. ඇන්ඩෲ නැමැති බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ඡායාරූප ශිල්පියෙකුටය. ඔහු විසින් මෙරටට ගෙන්වන ලද එම නිහඬ චිත්‍රපට දැක ගැනීමේ අවස්ථාව ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට වසර දෙකක් යන තෙක්ම අහිමි වී තිබුණි. මීට හේතු වූයේ එම චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනය කරන ලද්දේ එදා එංගලන්තයත් අප්‍රිකාවේ බෝයර් ජාතීනුත් අතර ඇති වූ යුද්ධයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන්ට හසුව මෙරටට ගෙනවිත් දියතලා කඳවුරුවල රඳවා සිටි බෝයර් සිරකරුවන් විනෝද කිරීමට පමණක් සීමා වූ නිසාය. නමුත් සමහර පුවත් මඟින් ඉදිරිපත් කරනුයේ ආරාධිත බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන් සුළු පිරිසකටත්, ඉංග්‍රීසි උගත් ඉතා සීමිත ලාංකික පිරිසකටත් සිනමා ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත් වූ බවයි. වාර්ථා චිත්‍රපට තුනක් ඇතුලත් මෙම ප්‍රදර්ශනය A.W. ඇන්ඩෲගේ මෙහෙයවීම යටතේ කොටුවේ චැතැම් වීදියේ පැගෝඩා හෝල් ගොඩනැගිල්ලේ උඩුමහලේ පවත්වා ඇති බව කියවේ. "දිනපතා ප්‍රවෘත්ති" නැමැති පුවත්පතේ සඳහන් වන පරිදි 1898 දී සිනමා දර්ශන පැවැත් වූ බවක්ද සොයාගත හැකිය. එහිදී යුනියන් පෙදෙස් පබ්ලික් හෝල් හි සිනමැටික් නැමැති යන්ත්‍රයකින් වාර්ථා චිත්‍රපට දෙකක් පෙන්වූ බව ඉන් පැවසේ. එනම් ග්‍රීක තුර්කි යුද්ධය හා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ නම් චිත්‍රපට ද්විත්වයයි. 

කෙසේ වුවද ඉන් අනතුරුව 1903 දී මෙරට සිනමා කර්මාන්තය ආරම්භ කිරීමේ ගෞරවය ලබා ගනුයේ ද ඇන්ඩෲ ය. ඒ කොරික් බයිස්කෝප් සමාගම පිහිටු වීමෙනි. එය මෙරට ප්‍රථම සිනමා සමාගම බවට පත් විය. එමගින් 1903 සිට 1910 දක්වා කොළඹ කොටුවේ පැගෝඩා ශාලාවේ වාර්ථා හා තොරතුරු චිත්‍රපට පෙන්වන ලදී. ප්‍රථමයෙන් බ්‍රිස්ටල් හෝටලයේ පළමුවන මහළේ ශාලාවක බයිස්කෝප් දර්ශන පෙන්වූ මොහු පසුව වත්මන් පැගෝඩා හෝටලය පිහිටි භූමි භාගයේ සිය ප්‍රථම සිනමාහල ඉදි කලේය. නමුත් 1910 ඇන්ඩෲ මිය යාමත් සමඟ කොරික් බයිස්කෝප් සමාගම වැසී ගියේය. 

C.වැන්ගර් මෙරටට පැමිණීමත් සමඟ මෙරට සිනමා ව්‍යාපාරයේ දෙවැනි පරපුර ආරම්භ විය. ඔහුගේ සිනමා ශාලාව පිහිටියේ කොළඹ ලෝටස් පාරේ චාමස් ධාන්‍යාගාර භූමියේය. වැන්ගර් මෙරට මුල්ම චිත්‍රපට බෙදාහරින්නාද වේ. මොහු බොහෝවිට චිත්‍රපට ලබා ගත්තේ ඉන්දියාව හරහාය. ඔහුගේ ඔලිම්පියා චිත්‍රපට සමාගම ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කලේ 1911 පෙබරවාරි මාසයේය. මොවුන් සියල්ලන්ටම පසුව ලංකාවට පැමිණි චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශක වොරික් මේජර් විසින් 1911 අප්‍රේල් 8වනදා මල්වත්ත පාරේ සිනමා ප්‍රදර්ශනය සඳහාම වෙන් කෙරුණු මුල්ම ශාලාව ගොඩනැගීය. එය එම්පයර් පික්චර් පැලස් යනුවෙන් හැදින්වුණි. 

1924දී මෙරට සිනමා ව්‍යාපාරයේ කැපී පෙනුන ව්‍යාපාරිකයෙකු වූ T.A.J. නුරාබායි විසින්ද ඊස්ටන් සමාගම අරඹන ලද අතර වැල්ලවත්තේ ඔලිම්පියා සිනමාහල ද ආරම්භ කර ලදී. 1928දී සිලෝන් තියටර්ස් සමාගම ආරම්භ කිරීම සඳහාද මොහු විසින් දායකත්වය දක්වන ලදී. පසුව 1938දී මොහු මියගිය අතර 1913දී මෙරට ප්‍රථම වරට ස්ථීර සිනමාහල් ගොඩනැගිල්ලක් J.F. මදාන් නැමැති පුද්ගලයා විසින් විවෘත කරන ලදී. එනම් කොළඹ ඉබ්බන්වල පිහිටි පබ්ලික් හෝල් සිනමාහළයි. එනම් වත්මන් එම්පයර් සිනමාහලයි. මීට අමතරව පැලස් හා එම්පයර් යන නමින් තවත් සිනමාහල් ඔවුන් සතු විය. 

සෙනෙවිරත්න මෙරට චිත්‍රපට කර්මාන්තයට එක් වූ ප්‍රථම සිංහල ව්‍යාපාරිකයා විය. ඔහු චිත්‍රපට ලබා ගත්තේ මදාන් සමාගමෙනී. එහෙත් සිය ව්‍යාපාර දිගටම කරගෙන යෑමට ඔහුට නොහැකි විය. පසුව එවකට යාපනයේ ගුරුවරයෙකුව සිටි චින්තම්පලම් ඒබ්‍රහම් ගාඩ්නර් සිනමා ව්‍යාපාරයට එක් විය. ගාඩ්නර් චිත්‍රපට කලාව කෙරෙහි ඇලුම් කල අයෙකි. ඔහු A.L. තම්බයියා සමඟ හවුල් වී මේ ව්‍යාපාරයට එක් විය. අනතුරුව 1928 දී ගාඩ්නර්, T.A.J. නූර්බායිගේ දායකත්වය ඇතිව ඇල්ෆ්‍රඩ් තම්බයියා සහයක ලෙසද සවරිමුත්තු සාමාන්‍යාධිකාරී ලෙසද යොදාගෙන සීමා සහිත සිලෝන් තියටර්ස් සමාගම ආරම්භ කලේය

 මේ වන විට දිවයිනේ ප්‍රධාන නගර පුරා කූඩාරම් සිනමාහල් රැසක් තිබුණි. මේ අතරින් ඉම්පිරියල් ටෝකීස් ප්‍රධාන විය. 1929දී මදාන් සමාගම මැලඩ් ලව් නම් කතානාද චිත්‍රපටය ප්‍රථමවරට එම්පයර් සිනමාහලේ ප්‍රදර්ශනය කලේය. මෙරට කතානාද චිත්‍රපට යුගය ඇරඹුණේ මෙමඟිනි. චිත්‍රපට කතා කිරීම ඇරඹීමත් සමඟ භාෂා භේදය ඉස්මතුව ආයේය. මෙරට තිරගත කල ප්‍රථම හින්දි කතානාද චිත්‍රපටය බිල්වා මංගල් වූයේය. මෙය මදාන් සමාගමේ නිෂ්පාදනයකි. ඉන් අනතුරුව ටවර් හෝල් සංගීතඥයෙකු වූ W.දොන් ඇඩ්වර්ඩ් නිපදවා අධ්‍යක්ෂණය කල රීල් තුනකින් යුත් පළිගැනීම නම් චිත්‍රපටය 1936 මැයි 19වනදා කොළඹ ගෙයිට් සිනමාහලේ තිරගත විය. එය මෙරට තිරගත වූ ප්‍රථම සිංහල නිහඬ චිත්‍රපට විය. නමුත් මේ සියලුදෙනාටම වඩා ප්‍රථම සිංහල චිත්‍රපටය පිළිබඳ සිහිනය සැබෑ කලේ ස්වාධීන නිෂ්පාදකවරයකු වූ S.M. නායගම් විසින්‍ ය.